Lisansüstü Eğitim Enstitüsü

Bilim Tarihi ve Felsefesi

        İletişim

Prof. Dr. İhsan FAZLIOĞLU +90 280 3333 Dahili: 2626

Arş. Gör. Dr. Tuba OĞUZ CEYHAN +90 280 3333 Dahili: 2637

  1. Program Tanımı

Programımız, bütün bilim dallarının doğuş ve gelişim süreçlerini ele alarak tarihteki rolü ve önemini ortaya çıkarmayı ve bu bilgi birikiminin günümüzdeki ve gelecekteki yansımalarını öngörebilmeyi amaçlayan disiplinler arası nitelikli bir yüksek lisans programıdır. Milattan önce 3000’li yıllardan günümüze bilimsel bilginin ve teknolojinin geçirdiği evrimin içinde bulunduğu sosyal, kültürel, ekonomik ve siyasi çerçeve bağlamında incelenmesi, programının temel araştırma alanını oluşturmaktadır. Araştırmanın odak noktası, İslam medeniyetinde bilim ve daha özelde Selçuklu ve Osmanlılarda bilim ve teknoloji olarak belirlenmiştir.

  1. Kabul Koşulları

Doktora programına başvurmak için adaylar aşağıdaki şartları yerine getirmelidir:

- Türkiye’de veya YÖK tarafından denkliği kabul edilen yurt dışındaki üniversitelerden bir lisans/yüksek lisans diplomasına sahip olmak.

- (Lisans mezunu olarak başvuranlar için) Lisans mezuniyet ortalaması 3,25/4,00 ya da 85/100 üzerinde olmak. Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı’nda (ALES) 80 veya üzerinde puan almış olmak.

- (Yüksek lisans mezunu olarak başvuranlar için) Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı’nda (ALES) 70 veya üzerinde puan almış olmak.

- ÖSYM tarafından denkliği kabul edilen merkezi yabancı dil sınavından en az 65 puan almış olmak.

Adayların değerlendirilmesi: ALES puanının %50’si, lisans not ortalamasının %20’si, mülakat ve yazılı sınav notunun %30’u kullanılarak elde edilen toplam puanı 65 ve üzerinde olan adaylar değerlendirmeye girer. Programın kotası dikkate alınarak, en yüksek puanlı öğrenciler programa kabul edilirler.

  1. Program Yeterlilikleri
  1. Bilim Tarihi disiplininin araştırma-inceleme metotlarına dair bilgiye sahip olma.
  2.  Seçmiş olduğu alanla ilgili kaynakları bilme ve kritik etme.
  3. Kazanılan bilimsel araştırma yöntemleriyle bir konuyu akademik bir bakış açısı ile ele alma, değerlendirme ve sonuçlandırma.
  4. Bilimsel yazım tekniklerini kullanmayı öğrenme.
  5. Araştırma sonuçlarını yazılı ve sözlü olarak etkin biçimde ifade edebilme.

  1. Dersi Veren Öğretim Üyelerinin Listesi

Öğretim Üyesinin Unvanı, Adı ve Soyadı

Üniversitedeki Bölümü

Prof. Dr. İhsan FAZLIOĞLU

İMÜ Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü

Prof. Dr. Mehmet Oktay TAFTALI

İMÜ Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü

Doç. Dr. Eşref ALTAŞ

İMÜ Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü

Doç. Dr. Lütfi SUNAR

İMÜ Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü

Dr. Öğr. Üyesi Mustafa YAVUZ

İMÜ Edebiyat Fakültesi Bilim Tarihi Bölümü

Dr. Öğr. Üyesi Orhan GÜNEŞ

İMÜ Edebiyat Fakültesi Bilim Tarihi Bölümü

Dr. Öğr. Üyesi Şule TAŞKIRAN ÇANKAYA

İMÜ Edebiyat Fakültesi Bilim Tarihi Bölümü

Dr. Öğr. Üyesi Elif BAGA

İMÜ Edebiyat Fakültesi Bilim Tarihi Bölümü

Dr. Öğr. Üyesi Taha Yasin ARSLAN

İMÜ Edebiyat Fakültesi Bilim Tarihi Bölümü

  1. Müfredat

Güz Yarıyılı

Dersin Kodu

Dersin Adı

Kredi

AKTS

Zorunlu /

Seçmeli

BLT 701

Seminer (Bu ders yalnızca bir yarıyılda alınabilir.)

-

4

Z

BLT 704

Mezopotamya Astronomisi Okumaları

3

6

S

BLT 705

Eski Yunan Astronomi Tarihi Okumaları

3

6

S

BLT 706

Eski Yunan Kimya Tarihi Okumaları

3

6

S

BLT 707

İlkçağ Matematik Tarihi Okumaları

3

6

S

BLT 708

Antikçağ Mekanik Tarihi Okumaları

3

6

S

BLT 709

Antik Geometri Okumaları

3

6

S

BLT 710

Öklid Geometrisi Okumaları

3

6

S

BLT 711

Tıp Tarihi Okumaları

3

6

S

BLT 712

Botanik Tarihi Okumaları

3

6

S

BLT 713

Hesap Tarihi Okumaları

3

6

S

BLT 714

Uygulamalı Geometri Tarihi Okumaları

3

6

S

BLT 715

Mîkât İlmi Metinleri Okumaları

3

6

S

BLT 716

İslam Astronomi Tarihi Okumaları

3

6

S

BLT 717

İslam Kimya Tarihi Okumaları

3

6

S

BLT 718

İslam Mekanik Tarihi Okumaları

3

6

S

BLT 719

Orta Çağ Batı Mekanik Tarihi Okumaları

3

6

S

BLT 720

Türkçe Tıp Metinleri Okumaları

3

6

S

BLT 721

Türkçe Matematik Metinleri Okumaları

3

6

S

BLT 722

Yazma Eser İncelemeleri ve Kodikoloji

3

6

S

Bahar Yarıyılı

Dersin Kodu

Dersin Adı

Kredi

AKTS

Zorunlu /

Seçmeli

BLT 702

Seminer (Bu ders yalnızca bir yarıyılda alınabilir.)

-

4

Z

BLT 703

Bilim Tarihi’nde Bilimsel Araştırma Teknikleri

3

6

S

BLT 750

Eczacılık Tarihi Okumaları

3

6

S

BLT 751

Zooloji Tarihi Okumaları

3

6

S

BLT 752

Bilim Tarihinde Bilim-Din İlişkisi Okumaları

3

6

S

BLT 753

Astronomi Aletleri Tarihi Okumaları

3

6

S

BLT 754

İslam Geometri Tarihi Okumaları

3

6

S

BLT 755

İslam Cebir Okumaları

3

6

S

BLT 756

Manzum Matematik Metinleri Okumaları

3

6

S

BLT 757

İslam Medeniyetinde Bilimsel Bilginin Dolaşımı

3

6

S

BLT 758

Türkçe Astronomi Tarihi Okumaları

3

6

S

BLT 759

Türkçe Fizik Tarihi Okumaları

3

6

S

BLT 760

Modern Astronomi ve Kozmoloji Tarihi Okumaları

3

6

S

BLT 761

Modern Kimya Tarihi Okumaları

3

6

S

BLT 762

Modern Fizik Tarihi Okumaları

3

6

S

BLT 763

Modern Matematik Tarihi Okumaları

3

6

S

BLT 764

Modern Cebir Tarihi Okumaları

3

6

S

BLT 765

Modern Tıbbın Osmanlı’ya Girişi

3

6

S

BLT 766

Modern Geometrinin Türkiye'ye Girişi

3

6

S

BLT 702 Seminer: Bu derste öğrencilerin belirli bir konuya yoğunlaşarak ve bilimsel araştırma tekniklerini kullanarak akademik düzeyde metin kaleme alma yetilerini geliştirecek teknikler anlatılır; bu metinler, sunumu yapılarak değerlendirilir. Öğrencinin bakış açısını bilim tarihi çerçevesi içinde geliştirmesini sağlayacak yöntemlerden bahsedilir.

BLT 703 Bilim Tarihi’nde Bilimsel Araştırma Teknikleri: Akademik araştırma yöntemlerindeki farklı anlayışları, yaygın olarak kullanılan araştırma tekniklerini, araştırma basamaklarını, veri toplama ve analizini, yorumunu, rapor yazma esaslarını, kaynakça ve dipnot gösterme tekniklerini kapsamaktadır.

BLT 704 Mezopotamya Astronomisi Okumaları: Mezopotamya bilinen ilk matematiksel astronomiye ev sahipliği yapar. Önceleri astrolojik saiklerle yapılan gözlem faaliyetleri zamanla matematiksel bir boyut kazanır ve böylece fenomenlere ait kestirimlerin tamamen matematiksel metotlarla yapıldığı bir disiplin ortaya çıkar. Matematiksel astronomi 20. Yüzyılın başlarına kadar astronominin temel disiplini olmuştur. Kozmolojinin aksine spekülasyondan tamamen uzak olan bu disiplin belki de en uzun süre devam eden bilim geleneğidir. Bu derste Mezopotamya astronomisinin en önemli başarısı olan gezegen-periyot ilişkisi ağırlıklı olmak üzere söz konusu havzanın astronomi geleneği etraflıca incelenecektir.

BLT 705 Eski Yunan Astronomi Tarihi Okumaları: İlk filozof olarak da kabul edilen Tales’le başlatılabilecek olan Eski Yunan astronomisi zirvesine Batlamyus ile ulaşır. Yaklaşık 800 yıl canlı bir şekilde varlığını devam ettiren bu astronomi gözlemsel olmaktan ziyade teorik bir karakter taşır. Önceleri Mezopotamya ve özellikle Mısır astronomisinden etkilenen Eski Yunan astronomisi ilerleyen süreçte teorik açıdan bu astronomileri geride bırakır. Eudoxus ile başlayan evreni geometrik modelle açıklama girişimleri Batlamyusçu model ile zirvesine ulaşır ve tüm Ortaçağlar boyunca hakim paradigma olur. Bu derste ana damarı temsil eden yer merkezli astronomi ve kozmolojinin yanında Pitagorasçı ve Güneş merkezli astronomi ve kozmolojilere de yer verilecektir.

BLT 706 Eski Yunan Kimya Tarihi Okumaları: Kimyanın felsefe, simya, tıp bağlamında ortaya çıkışı ve bu alanda yapılan çalışmalar ve sonuçları dönemin özellikleri ile birlikte incelenecektir.

BLT 707 İlkçağ Matematik Tarihi Okumaları: Bu derste kadim medeniyetlerden günümüze ulaşan matematik verileri incelenerek matematiğin temelleri araştırılır.

BLT 708 Antikçağ Mekanik Tarihi Okumaları: Hava ve atmosferin özellikleri çok eskiden beri insanların ilgisini çekmiş ve yapılan çalışmalar sonucunda ulaşılan teorik bilgiler sayesinde çok çeşitli araçlar üretilmiştir. Mekanik araçların inşasında hava ve boşluk kadar, denge de temel prensiplerden birini oluşturmuştur. Hava, boşluk, su, ateş ve dengeye ilişkin çeşitli fizik prensiplerine dayanılarak inşa edilen bu tip araçlara ilişkin en önemli adım Archimedes tarafından atılmakla beraber İskenderiye Okulu’nun temsilcileri olan Ctesibios, Philon ve Heron'un çalışmaları da oldukça önemlidir. Bu derste İskenderiye Okulu ekolü başta olmak üzere dönemin mekanik çalışmaları ayrıntılı olarak irdelenecektir.

BLT 709 Antik Geometri Okumaları: Bu derste, Mezopotamya, Mısır ve Yunan medeniyetlerinde ortaya çıkan geometri gelenekleri ve anlayışları incelenecek; bahsi geçen antik kültürlerde tartışılan ve çözülmeye çalışılan geometri problemleri kendi bilgi sistemleri içinde araştırılacaktır.

BLT 710 Öklid Geometrisi Okumaları: M.Ö 4. Yüzyılda yaşamış Öklid’in Elementler kitabı çerçevesinde işlenecek olan bu derste; bu esere kaynaklık eden geometri anlayışları, eserin farklı disiplinlerle etkileşimleri tarihsel bağlamında incelenecektir. Ayrıca Öklid geometrisinin yöntemi üzerinden Elementler bağlamında ele alınacaktır.

BLT 711 Tıp Tarihi Okumaları: Bu derste, günümüz tıp ve sağlık bilimleri alanlarına konu olan çalışmaların antik ve klasik dönemlerdeki izdüşümleri, mekân, zaman, şahıslar ve ekoller bağlamında ele alınmaktadır.

BLT 712 Botanik Tarihi Okumaları: Bu derste, bitkibilim alanına giren çalışmaların antik ve klasik dönemlerdeki izdüşümleri, mekân, zaman, şahıslar ve eserler bağlamında ele alınmaktadır.

BLT 713 Hesap Tarihi Okumaları: Bu derste matematik ilminin teşekkülünden itibaren “hesap” adı altında büyüyen birikim ilgili metinlerle ortaya konur.

BLT 714 Uygulamalı Geometri Tarihi Okumaları: Bu derste uygulamalı geometriye dair temel metinler üzerinden alanın temel kavramları, çerçevesi ve matematiğin diğer dallarıyla olan ilişkisi tarihi süreklilik içerisinde incelenir.

BLT 715 Mîkât İlmi Metinleri Okumaları: Bu derste, İslam medeniyetindeki astronomi çalışmalarının özgün bir dalı olarak ortaya çıkan mîkât ilminin konularını müstakil olarak ele alan kaynak metinler ele alınacaktır. Özellikle mîkât ilminin çıkış kaynağı ve zirveye yerleştiği coğrafya olarak Memluk ülkesinde telif edilen eserlere öncelik verilecektir.

BLT 716 İslam Astronomi Tarihi Okumaları: İslam medeniyetinde Abbasi Devleti’nin 750’de kurulmasından hemen önce veya sonraya tarihlenen Hintçe ve Farsçadan yapılan çeviriler ile başlayan astronomi çalışmaları Yunanca metinlerin çevrilmesiyle ivme kazanır. İslam astronomları çok kısa sürede seleflerini aştılar. Özellikle Batlamyus’un çalışmalarına ilgi gösteren söz konusu astronomlar eserlerinde çeşitli problemler keşfettiler ve bunları ilmi bir hassasiyetle eleştirdiler. Şükuk geleneği adı verilen bu eleştiri süreci Batlamyusçu modelin ıslah edilmesi sonucunu doğurdu. Nasîrüddin Tûsî, Urdî ve İbnü’ş-Şâtır gibi astronomlar paradigmaya sadık kalarak modeli dönüştürdüler. Bu derste söz konusu eleştiri geleneği ve ıslah çalışmaları örnekler üzerinden analiz edilecektir.

BLT 717 İslam Kimya Tarihi Okumaları: Geleneksel İslami simya ve kimya çalışmalarının kaynağı, gelişmesi ve uygulamaları konusunda incelemeler yapılacak olan derste İslam simyasının kimya bilimine dönüşme süreci konunun tarihsel gelişimi dikkate alınarak araştırılacaktır. Müslümanların kimya bilimine yaptıkları hizmetler ve ortaya koydukları ürünler anlatılacaktır.

BLT 718 İslam Mekanik Tarihi Okumaları: Hârezmî mekanik ilmini ağırlıkların kaldırılması için gerekli olan kaldıraçların, mancınık gibi savaş aletlerinin, hidrolik makinelerinin, su cenderelerinin ve otomatların yapımı olarak tarif eder. X. yüzyıldan itibaren genel kabul mekaniğin diğer riyazi ilimlerden bağımsız müstakil bir ilim olduğu şeklindedir. İslam tarihinde bilinen ilk mekanik eseri Benû Mûsâ ailesine aittir. Fahreddin İbnu’s-Sâ’âtî 1203 yılında tamamladığı eserinde ilk defa su saatlerinin mükemmel bir tasvirini verir. İslam medeniyetinde yapılan en önemli mekanik çalışma İsmâil b. Rezzâz el-Cezerî tarafından kaleme alınan Kitâb fî marifeti’l-hiyeli’l-hendesiyye’dir. Bu derste İslam klasik çağında yazılan mekanik eserleri detaylı şekilde incelenecektir.

BLT 719 Orta Çağ Batı Mekanik Tarihi Okumaları: 13. ve 14. yüzyıllarda mekanik (hareket) fiziğine duyulan ilgi Aristotelesçi hareket kavramı doğrultusunda gelişmiş, temel problemler bu bağlamda ve kavramın doğruluğu matematiksel olarak kanıtlanmaya çalışılmıştır. İslam felsefe-bilim çalışmalarından özellikle de İbn Bâcce’den etkilenen Thomas Aquinas gibi filozoflar hareket ve impetus gibi kavramları tartışmışlardır. 14. yüzyılın ortalarında Oxford Üniversitesi’nde görevli dört bilim adamı hareketi formüle etmede ilk adımı atmışlardır. Bu derste tüm bu süreçler detaylı bir şekilde ele alınacaktır.

BLT 720 Türkçe Tıp Metinleri Okumaları: Bu derste, klasik dönemde tıp alanında Türkçe yazılan (telif veya tercüme) eserler, mekân ve şahıslar bağlamında ele alınmaktadır.

BLT 721 Türkçe Matematik Metinleri Okumaları: Bu derste XV. – XIX asırlar arasındaki matematiğin seyri ve seviyesi temsil kabiliyeti yüksek metinler aracılığıyla araştırılır.

BLT 722 Yazma Eser İncelemeleri ve Kodikoloji: Bilim tarihi kaynaklarının en önemlilerinden olan yazma eserleri çalışabilmek için gerekli olan altyapıyı kazandırmak için, yazma eserlerin farklı yönleri ele alınacaktır. Derste biri içerik araştırması, biri de kodikoloji olarak iki temel başlıkta işlenecektir.

BLT 723 Bilim Tarihinde Tercüme Hareketleri: Hem İslam medeniyetinde hem de batıdaki bilimsel bilginin gelişiminde bilginin paylaşımının önemli bir rolü vardır. Bu derste, bilginin kültürler arasındaki geçişinde asli öneme sahip olan tercüme faaliyetleri ele alınacaktır. Eski Yunan’dan günümüze kadarki süreçte kendini öne çıkaran birden çok kapsamlı tercüme faaliyetinden söz etmek mümkündür. Yunancadan Arapçaya, Arapçadan Latinceye ve diğer dillere yapılan çeşitli tercümelerin içerikleri, hangi güzergahları ve kaynakları kullandığı ve sonuçlarının ne olduğu tartışılacaktır.

BLT 724 Bilim Kurumları Tarihi: Bu derste İslam medeniyetinde bilimsel bilginin gelişiminde önemli bir role sahip olan bilim kurumlarının tarihi incelenecektir. Ders süresince matematik ve doğa bilimleri eğitiminin bir parçası olan medreseler ve şifahaneler ile gözlemevleri ele alınacak, ilmi gelişim bağlamında meydana getirilen verimli ortamların bilimsel gelişime katkısı tartışılacaktır.

BLT 725 Modern Matematik Tarihi Okumaları I: Bu ders Batı Avrupa’da Rönesans sonrası 17. Yüzyılda başlayıp 18. Yüzyılda hız kazanan bilimsel gelişmelerin matematik alanına izdüşümlerini konu alır. Descartes, Fermat, Pascal gibi öncü isimlerle başlayan büyük dönüşümlerden Newton ve Leibniz’in kalkülüsü ortaya çıkarmalarına kadar olan süreç tarihsel bağlamda incelenir. 18. Yüzyılın önemli isimleri Bernoulli’ler, Euler, Laplace, Legendre ve diğerlerinin sayılar teorisinden istatistiğe, kompleks analizden varyasyonlar teorisine geniş bir çerçevede matematiğe yaptıkları katkılar araştırılır.

BLT 726 İlaç Kimyası ve Tarihi Okumaları: Kimya Teknoloji alanı altında yer alan ilaçlar ve gelişimleri tarihi ve ilaçlar hakkında genel bilgi (Kaynakları, özellikleri, preparatları, veriliş yolları, sınıflandırılması, yeni ilaçların geliştirilmesi) / İlaç analizleri (gravimetrik, titrimetrik, enstrümantal yöntemler) İlaç kalite kontrolünde uygulanan testler / GMP ve GLP kuralları / Validasyon / İlaçlarda stabilite ve kontrolü başlıkları altında değerlendirilecektir. Gerekli teknolojilerin oluşturulmasını kapsayan Kimya Teknoloji ve sanayisi ile ilgili önemli gelişmeler, sektördeki yeni ürün, üretimler ve teknolojik yöntemlerin araştırılması dersin çıktılarındandır.

BLT 727 Kimyasal Teoriler ve Metodoloji Okumaları: Kimyasal düşünce ve yöntemlerinin gelişimi temel kimya kavramları ve teorileri üzerinden incelenecektir. Temel kimya kavramlarının tarihsel gelişimi, bu gelişim sürecine deneysel ve düşünsel çalışmaların katkısı araştırılacaktır. Deneysel kimyanın gelişim süreci laboratuvar uygulamaları eşliğinde detaylandırılacaktır.

BLT 728 Matematik Felsefesi Okumaları: Bu derste modern matematik felsefesinden seçme metin okumaları yapılarak matematiğin gelişiminin felsefi arka plandaki izi sürülür.

BLT 750 Eczacılık Tarihi Okumaları: Bu derste, günümüz eczacılık alanında farmakoloji ve farmakognozi başta olmak üzere, ilaçların teşhis, üretim ve kullanımına konu olan çalışmaların antik ve klasik dönemlerdeki izdüşümleri, mekân, zaman, şahıslar ve ekoller bağlamında ele alınmaktadır.

BLT 751 Zooloji Tarihi Okumaları: Bu derste, canlıbilim alanına giren çalışmaların antik ve klasik dönemlerdeki izdüşümleri, mekân, zaman, şahıslar ve eserler bağlamında ele alınmaktadır.

BLT 752 Bilim Tarihinde Bilim-Din İlişkisi Okumaları: Bu derste, tarih öncesi çağlardan günümüze kadar bilimsel bilginin gelişiminde doğrudan ya da dolaylı olarak etkisi görülen din unsurunun bilim ile olan ilişkisi ele alınacaktır. Bu bağlamda bilim ve dinin birbiriyle uyumlu olup olmadığı, dönemlere göre dinin bilimsel gelişimi durduran ya da tetikleyen bir role bürünüşü ve modern düşüncede bilim ve din ilişkisi ayrıntılı olarak incelenecektir.

BLT 753 Astronomi Aletleri Tarihi Okumaları: İslam medeniyetinde bilimsel bilginin en kapsamlı gelişme gösterdiği alanlardan biri astronomidir. Bu derste, astronominin gelişiminin bir tezahürü olan astronomi aletlerinin gelişim süreci, kaynak eserlerden yararlanılarak ele alınacaktır. Aletlerin imalatına veya kullanımına dair yazılan kılavuzların içerikleri, matematiksel yetkinlikleri ve teknik uygulanabilirlikleri, metindeki bilgiler bağlamında tartışılacaktır.

BLT 754 İslam Geometri Tarihi Okumaları: Bu derste, klasik dönemde geometri alanında özellikle Arapça dilinde yazılmış metinler ve geometri ile uğraşmış şahıslar üzerinden geometrinin İslam medeniyetindeki yeri ve tarihi ele alınacaktır.

BLT 755 İslam Cebir Okumaları: Bu derste cebirin İslam dünyasında müstakil bir ilim olarak temayüz etmesi ve gelişmesi hasebiyle İslam medeniyeti cebirinin temel metinleri incelenerek modern cebire giden yolun aydınlatılması ve modern cebirin kökenlerine işaret edilir.

BLT 756 Manzum Matematik Metinleri Okumaları: Bu derste İslam medeniyetinde oldukça yaygın olan matematiği ve alt dallarını manzum şekilde ifade etme geleneğinin kökenleri ve gelişim süreci aydınlatıldıktan sonra temsil kabiliyeti yüksek telifler üzerinden muhteva bilgisi verilir.

BLT 757 İslam Medeniyetinde Bilimsel Bilginin Dolaşımı: Eski Çağ Pers, Hint ve Yunan medeniyetlerinde meydana getirilen bilgi birikimini iki asır içerisinde tek bir dağarcıkta toplamayı başaran İslam medeniyeti, bilimsel bilginin gelişiminde farklı bölgelerin, değişik kültürlerin ve toplumsal oluşumların birbiri ile ilişkisinde faydalanmıştır. Bu ders, bilimsel bilginin İslam medeniyetinin bir köşesinden diğerine nasıl aktarıldığını, bu aktarım sırasında nasıl bir gelişim ya da başkalaşım geçirdiğini ve bilginin dolaşımının genel olarak bilim tarihinde ne tür sonuçlar doğurduğunu ele alır.

BLT 758 Türkçe Astronomi Tarihi Okumaları: Seydi Ali Reis’in 1548 tarihli Hulâsatü’l-hey’e adlı eseri ilk Türkçe astronomi kitabı kabul edilir. Bunu izleyen dönemde pek çok Türkçe astronomi kitabı telif edilmiştir. Kopernikusçu astronominin ortaya çıkışından kısa bir süre sonra Tezkireci Köse İbrahim Efendi tarafından 1660-1664 yılları arasında Secencel el-Eflâk fî Gâyet el-İdrâk adıyla yapılan ve Kopernik astronomisini de ihtiva eden çeviri Osmanlı toplumunun dönemin bilimsel gelişmelerine bigâne kalmadığını göstermektedir. 1773’te Mühendishane-i Bahr-i Hümâyun ve 1795’te Mühendishane-i Berr-i Hümâyun’un kurulması eğitimde yeni bir döneme işaret eder. Öğretim dilinin Türkçe ve Fransızca olduğu bu okullarda okutulan derslere ait Türkçe kitaplar yazılır. Kitap yazılan alanlardan biri de astronomidir. Tüm bu gelişmelerin sonucu olarak ortaya oldukça zengin bir Türkçe astronomi külliyatı ortaya çıkmıştır. Bu derste Osmanlı astronomi geleneği açısından önemli olduğu düşünülen eserlerden bölümler karşılıklı tartışma metodu takip edilerek analiz edilecektir.

BLT 759 Türkçe Fizik Tarihi Okumaları: Osmanlı İmparatorluğu’nun klasik döneminde doğa felsefesi olarak tanımlanabilecek olan fizik alanında meşşai çalışmalar da bulunmakla beraber ağırlıklı olarak kelamî bir hava vardır. Fizik alanında telif, çeviri ve istinsah biçiminde hazırlanmış eserlere bakıldığında özellikle mekanik ve optik konularının ön plana çıktığı görülmektedir. Daha sonra ele alınan konular hareket ve zaman problemlerine ilişkindir. 18. yüzyıldan itibaren modernleşme süreci ile birlikte açılan Mühendishane-i Berri-i Hümayun, Mekteb-i Bahriye-i Şahane, Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane ve Mekteb-i Harbiye-i Şahane gibi modern okullarda fizik dersleri de okutulmuştur. Bu derste klasik ve modern döneme ait önemli Türkçe telif ve tercüme eserler analiz edilecektir.

BLT 760 Modern Astronomi ve Kozmoloji Tarihi Okumaları: Nicolaus Copernicus’un 1543 yılında tamamladığı De Revolutionibus Orbium Coelestium adlı eseri modern astronominin olduğu kadar modern bilimin de başlangıcı kabul edilir. Güneş merkezli evreni savunan Copernicus astronomisini de bu görüşe uygun olarak dizayn etmiştir. Copernicus’un ölümünden hemen sonra başlayan Aristotelesçi kozmoloji üzerine inşa edilmiş Batlamyusçu astronomi ile Kopernikusçu astronomi arasındaki gerilim Tycho Brahe gibi orta yolu bulmaya çalışan astronomların çabalarına rağmen devam etmiştir. 17. yüzyılla birlikte tarih sahnesinden çekilen Batlamyusçu astronominin yerini Kopernicusçu astronomiye yaslanan ancak belirgin kopuşlar sergileyen modeller alır. Kepler ile başlayan sürecin sonunda Descartes ve Newton ile birlikte evren belirli matematik kurallara uygun olarak işleyen mekanik bir yapı haline gelir. Bu derste tüm bu gelişmeler Batı merkezli çalışmalar üzerinden incelenecektir.

BLT 761 Modern Kimya Tarihi Okumaları: Kimyanın diğer doğa araştırmaları içinde kimlik kazanma sürecinin başlangıcı sayılabilecek 17. yüzyıl sonu ile 19. yüzyıl ortalarına kadar devam eden Klasik Dönem Kimya Tarihi incelenecektir. Simya dönemindeki altın yapma hayallerinin yerini mekanikçi dünya görüşünün aldığı, toplumlarda gelişmeye başlayan endüstrileşmenin gereksinimlerini karşılayacak yöntemlerin araştırılmasının öne çıktığı klasik kimya çalışmaları ve sonuçları incelenecektir.

BLT 762 Modern Fizik Tarihi Okumaları: Modern fiziğin Galieo Galilei ile başladığı büyük oranda kabul edilen bir görüştür. Yeryüzünde meydana gelen fizik hadiseleri matematik metotlar kullanarak okumaya çalışan modern fizik zamanla söz konusu hadiseleri Aristotelesçi kavramları kullanarak açıklamaya çalışan doğa felsefesinin yerini alır. Descartes ve sonrasında Newton ile zirvesine ulaşan mekanik evren anlayışı bu düşüncenin bir tezahürüdür. 18 ve özellikle 19. yüzyılda fizkte meydana gelen gelişim mühendislik bilimlerinin de önünü açmış, buharlı makinelerin ortaya çıkmasıyla modern teknolojinin gelişmesine önayak olmuştur. Bu derste fiziğin matematikleşme süreci Galileo, Newton ve ardıllarının çalışmaları üzerinden irdelenecektir.

BLT 763 Modern Matematik Tarihi Okumaları II: Bu ders siyasi ve endüstriyel devrimler çağı olan 19. Yüzyılda modern matematiğin şekillenmesini konu alır. Matematiksel bilginin hızla hem genişlik hem de derinlik kazandığı bu çağda Galois, Gauss gibi isimlerin matematiğin çeşitli alanlara katkıları incelenir. Ayrıca yüzyılın ikinci yarısından itibaren Riemann, Boole, Frege, Peano, Hilbert, Cantor, Russell ve diğer matematikçilerin çalışmaları üzerinden modern matematik disiplinlerinin sistemleştirilmesi ve temellendirilmesi konusu araştırılır.

BLT 764 Modern Cebir Tarihi Okumaları: Bu dersin konuları arasında klasik cebirden modern cebir anlayışına geçiş süreci, soyut cebir kavramının doğuşu, soyut cebirin temel kavramları ve bu kavramların oluşum süreci vardır. İncelenecek dönem 17. Ve 20. Yüzyıllar arasını kapsar. Ayrıca 20. Yüzyıldan itibaren gelişen çağdaş cebir kuramlarına da genel hatlarıyla değinilir.

BLT 765 Modern Tıbbın Osmanlı’ya Girişi: Bu derste, klasik tıptan yeni tıbba ve ardından modern tıbba geçiş aşamaları kurumlar, şahıslar, eserler ve eserlerin dili bağlamında ele alınmaktadır.

BLT 766 Modern Geometrinin Türkiye'ye Girişi: 18. yüzyılda açılan Mühendishaneler başta olmak üzere modern eğitim kurumlarının Türkiye’ye girişiyle geometrideki değişimler, klasik Osmanlı Türkçesi’nde telif edilmiş kitaplar ve dergiler üzerinden kendi dönemleri bağlamında incelenecektir.

BLT 767 Kimya Teknolojisi ve Sanayisi Tarihi Okumaları: Kimya Teknoloji alanı altında yer alan sağlık, gıda gibi sektörlerin dışında endüstriyel üretim yapılan sektörlerden, petrokimya, boya, deterjan, kozmetik, tekstil,  seramik, cam, madencilik, enerji, tarım ve ilaç başlıkları altında değerlendirilecektir. Gerekli teknolojilerin oluşturulmasını kapsayan Kimya Teknoloji ve sanayisi ile ilgili önemli gelişmeler, sektördeki yeni ürün, üretimler ve teknolojik yöntemlerin araştırılması dersin çıktılarındandır.

BLT 768 Görelilik ve Kuantum Teorileri Okumaları: 19. yüzyılda başlamış ve gelişerek günümüze kadar gelmiş Modern Kimya dönemi, tarihsel gelişimi ve diğer disiplinlerle de olan ilişkileri açısından incelenecektir. Modern kimyanın başlangıcı, bu süreci tetikleyen gelişmeler, özellikle atom kavramında meydana gelen değişimler ve kuantum atom modeli dersin temel çıktılarıdır. 

BLT 769 Çağdaş Kozmoloji Tarihi Okumaları: Albert Einstein’in 1905’te Özel, 1916’da Genel Görelilik teorilerini ortaya koyması evrenin yapısı ile ilgili bilinen her şeyin değişmesi anlamına gelmekteydi. 1920’lerin başından itibaren bu teorinin olası çözümlerinden birinin evrenin genişlemekte olduğu ortaya çıktı. Edwin Hubble’ın 1929’da evrenin genişlediğini gözlemsel olarak kanıtlamasına kadar destek görmeyen bu fikir günümüzde Standart Model adı verilen Büyük Patlama Modeli’nin ortaya çıkmasına neden oldu. Ancak aynı dönemde bu modele tamamen zıt başka modellerde vardı. Kararlı Durum Modeli bunlardan biridir. İki model arasında 1970’lere kadar süren ve siyasi arka planı da bulunan çekişme çağdaş kozmolojinin gelişmesinin itici gücü oldu. 1980’lerle beraber Büyük Patlama Modeli’nin açıklayamadığı olgular için bu modelin içinde kalan ancak kimi yerlerini tadil eden pek çok model ortaya konuldu. Bu derste bu iki temel model ve bu modellerin çekişmesi konuya dair temel metinler üzerinden ayrıntılı olarak irdelenecektir.

BLT 770 Çağdaş Fizik Tarihi Okumaları: 20. yüzyılın başıyla birlikte Newton'un uzun süredir kabul gören bazı teorilerinin bazı koşullarda doğru olmadı ortaya koyuldu. Çağdaş fiziğin temelleri 1900 yılında Max Planck’ın kara cisim ışıması sayesinde enerjinin kesikli yapıda olduğunu bulmasıyla atılmıştır. Klasik fiziğe göre sürekli olan enerji Max Planck’ın teorisine göre kesikliydi. Max Planck, Albert Einstein, Niels Bohr ve diğerleri, çelişkili deneysel sonuçları açıklamak için, ayrık enerji seviyelerini kullanarak kuantum teorilerini geliştirdiler. Kuantum mekaniği, hareket yasalarının küçük ölçeklerde tutarlı olmadığını göstermiştir. Ayrıca Einstein'in 1915'te ileri sürdüğü genel görelilik teorisi, hem Newton mekaniği hem de özel göreliliğin dayandığı uzay zamanının sabit arka planının mevcut olamayacağını gösterdi. 1925 yılında, Werner Heisenberg ve Erwin Schrödinger, önceki kuantum teorilerini açıklayan kuantum mekaniği’ni formüle ettiler. Bu dönemdeki bir önemli çalışma da Pauli’nin dışarlama ilkesidir. Bu derste 20. yüzyılla beraber ortaya çıkan çağdaş fiziğin temel meseleleri ve çözüm yolları irdelenecektir.

BLT 771 Çağdaş Matematik Tarihi: Bu derste 20. Yüzyılın başından günümüze kadar olan matematiksel gelişmeler felsefi arka planı da göz önünde bulundurularak incelenir.

BLT 772 Tenkitli Metin Uygulamaları: Bu derste yazma eser kültürüne dair gerekli bilgiler verildikten ve nüsha bulma, seçme ve karşılaştırma teknikleri anlatıldıktan sonra örnekler üzerinden tahkikli metin inşası öğretilir.

BLT 773 Çok Dilli Geometri Metinleri Okumaları: Özellikle Öklid’in Elementler kitabını pek çok dile çevrilmiştir. Eserin esas dili Grekçe yanında, bahsi geçen çevirilerden özellikle Arapça, Farsça, Latince ve İngilizce üzerinden karşılaştırmalı okumalar yapılacaktır.

BLT 774 Kimya Eğitimi Tarihi: Bu dersin amacı ülkemizde kimya biliminin gelişimi ve kimya öğretiminin yapısının tanıtılması, kimyanın okullarda bir ders olarak okutulmaya başlanması ve derslerin içeriklerinin geliştirilmesini esas alan ve kimya öğretim programlarının gelişim serüvenin anlatılması, kimya biliminin doğası ve felsefesinin tanıtılması, son olarak yeni bir araştırma alanı olarak ortaya çıkan kimya eğitiminin ve bu alandaki araştırmaların ülkemizdeki durumunu ortaya koyan çalışmaların incelenmesidir.

  1. Mezuniyet Koşulları

Öğrencilerin mezun olabilmeleri için en az 24 kredilik dersi en az 2,50 ağırlıklı genel ortalama ile tamamlamış olmaları, seminer dersini başarıyla geçmeleri ve tez çalışmalarını Lisansüstü Enstitüsü tarafından belirlenen maksimum süre içinde tamamlamış olmaları gerekmektedir.

  1. İstihdam Olanakları

Program akademisyen ve uzman yetiştirmeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda mezunlarımızın üniversitelerde ilgili alanda akademisyen olarak çalışma ve ilgili kurumlarda uzman olarak çalışması mümkündür.